Η Γυάρος (ή Γιούρα) είναι τόπος άνυδρος, άγονος, αφιλόξενος και εκτεθειμένος στα καιρικά φαινόμενα χειμώνα - καλοκαίρι. Στην πρόσφατη ιστορία της χώρας έμεινε χαραγμένη στη συλλογική μνήμη ως τόπος εξόντωσης για χιλιάδες κομμουνιστές και άλλους αγωνιστές πολιτικούς κρατούμενους. Δικαία χαρακτηρίστηκε και ως “τάφος των ζωντανών”, “διαβολονήσι” και “θανατονήσι”. Λειτούργησε ως τέτοιος τα χρόνια 1947-1952, 1955-1961 και 1967-1974.
Η φυλακή άνοιξε την άνοιξη του 1947 και κατά την πρώτη περίοδο λειτουργίας της υπολογίζεται ότι πέρασαν από τη Γυάρο 18.000 κρατούμενοι. Ξαναλειτουργεί τον Αύγουστο του 1955, όταν μεταφέρονται εκεί 600 έγκλειστοι από διαφορές φυλακές της χώρας, με πολλούς από αυτούς να επιστρέφουν στη Γυάρο για να ζήσουν στις φυλακές που οι ίδιοι είχαν χτίσει.
Την περίοδο της δικτατορίας το κάτεργο της Γυάρου θα λειτουργήσει για τρίτη φορά όταν χιλιάδες κομμουνιστές, αγωνιστές ή απλά ύποπτοι για το καθεστώς της χούντας θα στοιβαχτούν στα εγκαταλειμμένα κτίρια των φυλακών και σε σκηνές. Κάτω από τη διεθνή κατακραυγή η Γυάρος θα κλείσει προσωρινά τον Νοέμβρη 1968, για να ανοίξει ξανά τον Νοέμβρη του 1973 έως και την πτώση της δικτατορίας τον Ιούλιο του 1974.
